Van bierfles tot takeaway: hergebruik van verpakkingen verovert nieuwe markten
Belgische barometer voor bulk en hergebruik 2026: België heeft kennis en infrastructuur, maar nieuwe hergebruikprojecten raken moeilijk op schaal
Een herbruikbare koffiebeker, champignons in een bakje met waarborg, pasta of wasmiddel waarmee je zelf je recipiënt vult: aan voorbeelden van hergebruik van verpakkingen is geen gebrek. Toch slagen nieuwe hergebruiksystemen er in België nog moeilijk in om dezelfde schaal te bereiken als gevestigde systemen zoals de bekende herbruikbare glazen bierflesjes. Dat stellen Fost Plus en ConsomAction vast in de tweede editie van hun Belgische barometer voor bulk en hergebruik. België heeft de kennis, technologie en infrastructuur in huis, maar innovaties voor retail, takeaway en e-commerce staan nog in de kinderschoenen en moeten nog op schaal geraken.
België behoort tot de Europese koplopers in recyclage: in 2024 werd 83,2% van het verpakkingsafval gerecycleerd, tegenover gemiddeld 67% in de EU¹. Maar recycleren alleen volstaat niet. Ook al is de hoeveelheid eenmalige huishoudelijke verpakkingen op de markt de afgelopen jaren al gedaald, die daling moet zich verder doorzetten².
Daarom worden preventie en hergebruik steeds belangrijker: twee hefbomen die Fost Plus (de organisatie die de recyclage en het hergebruik van huishoudelijke verpakkingen in goede banen leidt) en ConsomAction (de Belgische federatie van spelers in duurzame consumptie en circulaire economie) samenbrengen.
Mentaliteitsswitch
De nieuwe Europese verpakkingsverordening Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) moet zorgen voor een mentaliteitsswitch en hergebruik een duw in de rug geven, met duidelijke doelstellingen voor preventie en voor hergebruik in transportverpakkingen, e-commerce, drankverpakkingen, horeca (takeaway) en retail.
België begint daarbij niet van nul: in 2025 was, uitgedrukt in gewicht, 43% van de huishoudelijke verpakkingen op de markt herbruikbaar. Dat is vooral te danken aan de glazen bier- en frisdrankflessen, die al decennialang bewijzen dat hergebruik op grote schaal werkt³. Nu komt het erop aan om dat succes door te trekken naar andere sectoren.
Valerie Bruyninckx, Fost Plus: “Flessen, kratten en palletten laten zien dat hergebruik op grote schaal kan werken. De uitdaging is om diezelfde logica van waarborg, gedeeld transport en logistiek nu toe te passen op takeaway, retail en e-commerce. Het succesvol opschalen van die nieuwe sectoren zal bepalend zijn of België ook voor hergebruik een plaatsje in de Europese top verovert.”
De proefprojecten werken, de opschaling kan een versnelling gebruiken
Bij nieuwe hergebruikprojecten is niet de technologie het probleem, maar het volume. Dat blijkt uit de meest recente Belgische barometer voor bulk en hergebruik, waarvoor spelers uit hergebruik, bulk en verpakkingsvrij winkelen werden bevraagd. De belangrijkste drempels? Te veel systemen opereren nog op hun eigen eiland, met eigen verpakkingen, retourpunten en logistiek. Daardoor blijven volumes laag en kosten hoog.
Sylvie Droulans, ConsomAction: “Sommige industriële wasinstallaties draaien op minder dan 10% van hun capaciteit. De uitdaging is om veel meer verpakkingen door dat systeem te laten circuleren en ze terug te krijgen. Een eenvoudig retoursysteem en een duidelijke prikkel zoals een waarborg maken een groot verschil: met waarborg komt meer dan 90% terug, zonder blijft dat vaak onder 50%. Waar we naartoe moeten is duidelijk: één gedeelde, gestandaardiseerde verpakking, één eenvoudig retoursysteem en voldoende schaal. Niet elke oplossing op haar eigen eiland, maar systemen die iedereen kan gebruiken. Organisaties zoals ConsomAction en Fost Plus zijn er om die samenwerking tussen modellen te ondersteunen en hergebruik in België te helpen doorgroeien.”
Daarnaast is de kloof tussen de bereidheid van consumenten en hun effectieve gedrag voelbaar. Bijna 9 op de 10 Belgen (87%) zeggen positief te staan tegenover het idee om herbruikbare verpakkingen terug te brengen naar een inleverpunt⁴. Tegelijk noemen de bevraagde bedrijven de lage vraag van consumenten als een van de grootste struikelblokken. Dat wijst erop dat niet zozeer de bereidheid ontbreekt, maar wel de toegang en de gewoonte.
Om hergebruik van verpakkingen verder te laten groeien, vragen de bevraagde hergebruikbedrijven vooral sterkere wetgeving die hergebruik stimuleert, en een betere handhaving ervan (88%). Daarna volgen financiële ondersteuning (59%) en sensibilisering (56%). Bulkwinkels zetten sensibilisering op de eerste plaats (71%).
Hergebruik als opstap voor de bulk-revolutie
De belangrijkste evolutie van de enquête ten opzichte van de 2025-editie is dat bulk en hergebruik steeds meer naar elkaar toegroeien. Waar in 2025 nog 24% van de bevraagde bulkwinkels een herbruikbare verpakking aanbood aan klanten zonder eigen recipiënt, is dat in 2026 gestegen tot 45%. Daarmee verdwijnt een belangrijke praktische drempel voor verpakkingsvrij winkelen. De volgende uitdaging ligt verderop in de keten: ook leveranciers moeten hun producten vaker in herbruikbare verpakkingen kunnen aanleveren.
Valerie Bruyninckx, Fost Plus: “Om over te stappen naar hergebruiksystemen op grote schaal, zijn duidelijke en consequente spelregels nodig, maar ook meer samenwerking en kennisdeling tussen sectoren. Vanuit Fost Plus ondersteunen we bedrijven bij de toepassing van de nieuwe regels, brengen we kennis uit verschillende projecten samen en zoeken we mee naar modellen die op grotere schaal kunnen werken. Met proefprojecten zoals Repasys voor champignonbakjes met waarborg of Reusable Bag in e-commerce testen we op het terrein wat werkt. De klok tikt: tegen 2030 moeten producenten en supermarkten klaar zijn om hergebruik op grote schaal aan te bieden. Wie vandaag begint, heeft morgen een voorsprong.”
De PPWR-verordening is sinds 12 augustus 2026 van toepassing, en de eerste concrete verplichtingen komen snel dichterbij.
Wat verandert er met de PPWR?
- 2027 – Takeaway: klanten mogen hun eigen recipiënt meebrengen.
- 2028 – Takeaway: verplicht aanbod van een herbruikbare verpakking.
- 2030 – Minstens 10% van bepaalde dranken wordt aangeboden in herbruikbare verpakkingen.
- 2030 – Geen eenmalige plastic verpakkingen meer voor verse groenten en fruit onder 1,5 kg (op enkele uitzonderingen na).
- 2030 – Winkels groter dan 400 m² streven ernaar om 10% van hun verkoopoppervlakte te voorzien voor navul- en bulkstations.
- 2030, 2035, 2040 – 5 tot 15% minder verpakkingsafval per inwoner dan in 2018.
GETUIGENIS // OHNE: “Verpakkingsvrij winkelen moet terug de normaalste zaak van de wereld worden”
Bij de coöperatie OHNE, met vijf winkels in Vlaanderen, kunnen klanten hun dagelijkse inkopen doen zonder wegwerpverpakking. Wie geen eigen pot of fles bijheeft, kan gebruikmaken van een bokaal met statiegeld. “Veel mensen zijn het nog niet gewoon om hun eigen verpakkingen mee te brengen. Het blijft dus een uitdaging om een breder publiek te bereiken.”, legt Sophie Deren van OHNE uit. “Maar ook achter de schermen is er nog werk. We willen dat leveranciers hun producten vaker in bulk of in herbruikbare verpakkingen aanleveren. Want als we verpakkingsafval echt willen verminderen, moet de hele keten mee. Onze ambitie? Dat verpakkingsvrij winkelen op termijn niet alleen bij OHNE, maar ook in de klassieke supermarkt vanzelfsprekend wordt.”
GETUIGENIS // DUVEL MOORTGAT: “De Steinie-fles: een beproefd model voor hergebruik”
Bij Duvel Moortgat is het hergebruik van glazen flessen al tientallen jaren ingeburgerd. De bekende Steinie-fles van 33 cl, die verschillende Belgische brouwerijen gebruiken, is daar een schoolvoorbeeld van. Na consumptie worden de statiegeldflessen ingezameld, gesorteerd, gewassen en gecontroleerd en daarna opnieuw gevuld.
“België heeft een sterke traditie op het vlak van herbruikbare bierflessen. De Steinie-fles is daar een mooi voorbeeld van: een gestandaardiseerde fles die door verschillende brouwerijen gebruikt en meerdere keren opnieuw gevuld kan worden. Bij Duvel Moortgat investeren we voortdurend om dat hergebruik te maximaliseren, onder meer met verschillende controlepunten en een flessenwasser die tot 60.000 flessen per uur kan reinigen. Maar er is zeker nog ruimte voor verbetering. Dat begint bij de consument, die zijn lege statiegeldflessen terugbrengt in plaats van ze in de glasbak te gooien. Ook de brouwerijsector draagt een belangrijke verantwoordelijkheid. Vandaag moeten we nog te vaak perfect bruikbare flessen uitsorteren omdat de etiketten niet geschikt zijn voor onze wasinstallatie. Hergebruik verder maximaliseren vraagt dus een inspanning van iedereen: van consumenten die hun flessen terugbrengen tot brouwerijen die inzetten op uniforme flessen en etiketten met afwasbare lijm.”
.png)
¹ Eurostat, recyclagepercentage verpakkingsafval 2024 (ten00063), https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/ten00063/default/table?lang=en
² Eenmalige huishoudelijke verpakkingen aangegeven door de leden van Fost Plus: 806 kiloton in 2021, 761 kiloton in 2022, 734 kiloton in 2023, 734 kiloton in 2024 en 731 kiloton in 2025 (Fost Plus cijfers; 2025: activiteitenrapport 2025).
³ Fost Plus cijfers 2025, https://www.fostplus.be/nl/over-fost-plus/wie-we-zijn
⁴ Milieubarometer Fost Plus 2024, uitgevoerd door Ipsos (online bevraging bij 1.000 Belgen, juni-september 2024).
Over de barometer
De Belgische barometer voor bulk en hergebruik is een samenwerking tussen Fost Plus en ConsomAction. Hij werd ontwikkeld in het kader van de European Reuse Barometer van Zero Waste Europe, New Era, Verpact en Valipac. Deze tweede editie brengt de economische, maatschappelijke en praktische ontwikkeling van hergebruik en bulk in België in kaart. De resultaten zijn gebaseerd op een steekproef van 48 bedrijven die in België actief zijn in hergebruik en bulk.
Over Fost Plus
Fost Plus is de organisatie die de recyclage en het hergebruik van verpakkingen in goede banen leidt. Sinds 1994 zorgt ze samen met burgers, bedrijven, overheden en experten dat de huishoudelijke verpakkingen van haar zo’n 5.000 leden ingezameld en gerecycleerd worden. Zo geeft ze invulling aan hun Uitgebreide Producentenverantwoordelijkheid (UPV). Vandaag zet Fost Plus ook voluit in op preventie en hergebruik: minder verpakkingen, slimmer ontwerp en herbruikbare oplossingen. Zo draagt de organisatie bij aan een circulaire economie en een schonere leefomgeving voor iedereen.
Over ConsomAction
ConsomAction, opgericht in 2022, is de Belgische federatie van spelers in verantwoorde consumptie en circulaire economie: bulk en hergebruik van verpakkingen, ethisch en duurzaam. ConsomAction verenigt Belgische professionals en consumenten, voornamelijk Franstalig, en bepaalt haar opdrachten door en voor haar leden. ConsomAction zet zich in voor het behoud van grondstoffen en het verminderen van afval, is de stem van de sector bij overheden en media, en begeleidt bedrijven naar duurzamere praktijken.
Lisa Kaspers
Valerie Bruyninckx
Sylvie Droulans